In de piste met Jan Symons: ‘We moeten bij het optomen van een paard meer aandacht besteden aan de drukpunten’

De les met Julie Van Den Bulck en Jan Symons begint tijdens het opzadelen. Jan vindt de lage neusriem met gespen veel te scherp voor het paard. Symons duikt in zijn koffer en komt terug met een opgevulde neusriem die veel zachter is dan het louter lederen riempje. ‘De neusriem moet het nekgewricht soepel maken. Het nekgewricht is tevens een scharniergewricht dat heel gevoelig is.'

‘Een paard moet zich comfortabel voelen, zonder druk of spanning’

Als de druk vanachter naar voor komt, biedt de ruiter weerstand en creëert hij druk. Het paard wil daaraan ontsnappen door zijn mond te openen. Dat wordt gelimiteerd door de neusriem. Zo belangrijk is dat dus. Een paard dat correct gereden wordt, heeft geen neusriem nodig. Of een Engelse neusriem die hoger ligt.

We moeten bij het optomen van een paard meer aandacht besteden aan de drukpunten. Hetzelfde geldt voor een frontriem. Mensen denken te weinig na, ze kopiëren en dat geldt ook voor de fabrikanten. Een frontriem mag niet knellen achter de oren. Die moeten beweeglijk blijven. Hoofdschudden kan veroorzaakt worden door een knellende frontriem. Net zoals gespen van de neusriem de lippen niet mogen irriteren of pletten. Daar wordt veel te weinig bij stilgestaan. Een paard moet zich comfortabel voelen, zonder druk of spanning.

'Africhten betekent afbouwen van sterkte'

In de africhting begin je met een lage neusriem, naarmate je vordert in dat proces, evolueer je naar een hoge of Engelse neusriem. Ik train een paard dat in Tokio springt, ik begon de africhting met stang en trens omdat dat paard zo sterk was. Nu rijd ik hem op een dubbel gebroken D-trens. Africhten betekent afbouwen van sterkte. Er is niks beter dan stang en trens om een paard los te maken, mits je een gevoelige hand hebt en op trens rijdt, de stang gebruik je enkel in geval van spanning. Om de nageeflijkheid te optimaliseren.

‘Wijken heeft als doel het paard los te maken langs beide zijden’

Als je daarmee begint, doe je dat best onder deskundig toezicht. Julie neemt ‘de witte’ voor haar les en om bij de les te blijven en te vermijden dat hij zijn hoofd schudt, stelt Jan laterale oefeningen voor. Julie moet haar witte recht- houden en simultaan laten wijken. Eerst naar links, Julie blijft in het midden van haar paard zitten en duwt hem met haar rechterbeen opzij, terwijl haar linkerbeen begrenst. Dat binnenbeen blijft aan de singel. De witte laat nu los op de linker teugel. Het paard moet wijken, niet buigen. Dan lopen ze weg over de schouder en dat is niet de bedoeling.

Julie herhaalt de oefening veelvoudig, links en rechts. In de eerste plaats voorwaarts, gevolgd door zijwaarts. Op die manier zoekt de hals de hand op van Julie. Wijken heeft als doel het paard los te maken langs beide zijden.

Schouder binnenwaarts verloopt over drie lijnen met een gebogen paard, wijken gaat een stap verder met een recht gesteld paard. Een moeilijke oefening voor het paard, zo breng je hem helemaal tussen been en hand.

Julie ervaart de moeilijkheidsgraad. Niet zo verkeerd, merkt Jan op. Zet je linkerteugel op de schouder, druk met je rechterbeen en knijp met je buitenhand. De witte geeft na, Julie anticipeert en kneedt haar teugel. Als het paard zijn hoofd naar boven brengt, is dat uitstelgedrag van het doortreden van het achterbeen.

‘Je rijdt je paard met je been naar je hand’

Jan wijst op een veel gemaakte fout bij de ruiters: als het paard zijn hoofd naar boven brengt, is dat uitstelgedrag van het doortreden van het achterbeen. Wat doen veel ruiters? Ze focussen op het hoofd en grijpen in met hun handen. Ze vergeten daarbij voorwaarts te rijden. Dat is de omgekeerde wereld. Ze interveniëren ter hoogte van de voorhand, terwijl alles begint met de achterhand. Je rijdt je paard met je been naar je hand. Zo gaat hij nageven en dat bereik je het best op een buiging of volte. Vanaf het moment dat je paard je hand opzoekt en nageeft, blijft je hand rustig en dat geeft vertrouwen.

Overgangen laten veel zien over de graad van africhting. Daarom vraag Jan aan Julie om te galopperen, te draven, te galopperen, te draven. De ene overgang na de ander waarbij Julie de overgang moet voelen. Haar paard mag haar achteraan nooit in de steek laten. In de overgang moet ze haar paard uitnodigen zijn hals te laten vallen. Haar hand geeft toe, haar been blijft actief.

Wanneer de witte in galop aanspringt, springt hij in haar hand. Zijn schouder komt los, de passen worden ruimer zonder dat het tempo versnelt. Het paard gebruikt nu zijn buikspieren en draagt zichzelf. Voor het laterale evenwicht vraagt Jan een zachte buitenstelling, tot Julie voelt dat haar paard er op reageert en dan brengt ze hem terug recht. Bedoeling is dat Julie rechts galoppeert waarbij het hoofd links draait. De buiging is naar de buitenkant, waarbij het buitenbeen het binnenbeen wordt. Zo krijg je je paard los en in balans.

Paarden zijn slim, ze weten dat wij een buiging vragen en gaan dat automatisch doen. Wat wij niet toelaten, want dan leunen ze op hun buitenkant. Daarom dat we met de buitenstelling het paard langs beide zijden even los maken.

'Je hoeft thuis niet te rijden alsof het wedstrijd is'

Jan Symons legt in de uiteinden van de piste twee balken in een hoek van 90°. Een oefening in discipline: in hetzelfde tempo blijven galopperen over de balk, aan de hoefslag wisselen van galop en over de volgende balk galopperen. En opnieuw van galop wisselen bij het wisselen van de lijn. De oefening wordt veelvuldig herhaald, dressuurmatig lijnen rijden over een grondbalk, al zou het ook een hindernis kunnen zijn.

De witte begrijpt de oefening en wordt rustig. Hij brengt spontaan zijn hoofd naar beneden. Jan ziet dat het goed is: ik zie een ongedwongen en ongecompliceerde combinatie. Zo moet het zijn. Geen show, geen stress. Je hoeft thuis niet te rijden alsof het wedstrijd is.

‘Wat je links doet, doe je ook rechts’

Melanie heeft haar achtjarige paard gestald bij Julie, ze gaan vaak samen op wedstrijd. Nu stelt ze haar Nand voor aan Jan Symons. Nand loopt weliswaar mooi afgericht, vindt Melanie, maar hij loopt zich vast in het parcours. Een mechanisch probleem, vraagt Jan zich af?

Nand loopt netjes met Melanie, al ziet het oog van Jan elementen die voor verbetering vatbaar zijn. Uiteraard. ‘Hou je handen lager, handen die te hoog gehouden worden, willen het paard zelf dragen. Hoe hoger je handen, hoe dieper je je paard laat gaan. Handen lager dus en meer voorwaarts rijden.’

Wat opvalt bij Melanie is een ongelijke verbinding met haar handen. Jan stelt daarom een bruggetje voor, waarbij ze beide teugels in beide handen neemt en niet onafhankelijk van elkaar. Jan wijst op de symmetrie die constant aanwezig moet zijn. ‘Wat je links doet, doe je ook rechts. Beide handen geven de richting aan van je paard. Als er asymmetrie is, valt je paard over de schouder en struikelt hij.’  Melanie leert beide handen gelijk te houden en voelt het verschil wanneer ze veelvoudig van hand verandert en slangenlijnen rijdt.

Jan Symons ziet alles. ‘Dat komt omdat ik als lesgever meerijd. Als ik les geef, zit ik op dat paard. Als ik een probleem zie, stel ik me vervolgens de vraag hoe ik dat zou oplossen.’

Jan houdt van het type paard van Melanie: ‘dat zeg ik vaak, paarden die goed gefokt zijn, zijn ook goed gebouwd en dat maakt het allemaal gemakkelijker. Ik zie wat dat betreft een evolutie. Alsof men nu enkel nog kijkt naar de sprong. De werkwilligheid, het door het lichaam rijden, zijn balans, daar kijkt men niet meer naar. Als ze maar een mooie sprong laten zien. Sommige paarden kunnen niet natuurlijk meer galopperen. Maar wat is springen? Een galopsprong. Als een paard van nature niet correct galoppeert, is dat een nachtmerrie in het parcours.’